Thứ Bảy, ngày 25 tháng 10 năm 2014

NÓ Ở ĐÂU !


Quái ! Bầy “ Không Nhỏ “ ẩn tàng đâu?

Chủ tịch ưu tư đến phát rầu

Bộ mặt hằng phơi, không cách diệt

Cái đuôi vẫn ló, chẳng phương đào

Diệt e lọ vỡ thì tan mạng

Đào sợ bình tan lại  vỡ đầu

Tìm dọc, truy ngang Lùng quyết liệt

“ Chẳng To “, một lũ trốn nơi nào ?

.                CAO BỒI GIÀ

.                  25-10-2014

GHÉT TẬN GHÉT CÙNG


Trên đời tớ ghét nhất thằng tôi

Tật xấu mươi phân, hắn đủ mười

Mõm hắn phì phèo, tôi mũi hứng

Tay tôi xoa tẩy, hắn chân bôi

Rượu bia hắn nốc, ta đâm mệt

Tiền bạc ta cầy, hắn lấy xơi

Ghét thế mà xa nào có được

Đêm nằm quên hết lại … vui tươi!

.                   CAO BỒI GIÀ

Thứ Sáu, ngày 24 tháng 10 năm 2014

XƯỚNG HỌA VUI


   Cảm ơn bạn Nguyễn Công Toàn đã có bài vui họa với Cao Bồi Già:

.      tự chào

Họ tên thường gọi Vũ Quang Huy

Vo chữ thành thơ thỏa nghĩ suy

Bắt chước Tú Xương khoa khẩu phách

Học đòi Nguyễn Khuyến xướng văn thi

Ngông ngao bạn quở “Cao Bồi “ quá

Lẩm cẩm  đời chê “cụ lão chi

Ai ghét , ai thương vui đón nhận

Đã vào xin chớ vội quay đi!

.                CAO BỒI GIÀ

 

VUI HỌA : :

Đã vào xin Chớ vội quay đi

Trang woét vừa tìm, hiểu được chi

Tứ hải về đây vui lục bát

Bao phường hội tụ hoạ Đường thi

Thêu tình cứ hỏi sao tình nhớ

Dệt nghĩa ước là biết nghĩa suy

Lẩm cẩm , ngông ngao thành tú sĩ

Cao bồi danh tính Vũ...tên: Huy!

 

.         Nguyễn Công Toàn

 

CHUYỆN VỀ NHỮNG NGƯỜI ĐÀN BÀ


Nhạc sĩ Tuấn Khanh,

Người đàn bà ngồi tựa vào tường trên lối mòn của một con hẻm. Mệt mỏi và thiếp đi cạnh quang gánh của mình. Hai đầu gánh là đủ thứ quà vặt như bánh tráng, kẹo, đến chanh, ớt… rồi có cả đồ chơi trẻ con chằng cột. Chị như muốn kéo cả thế giới chung quanh đi theo mình trong cuộc mưu sinh nhọc nhằn không có ngày tháng cuối.

Hình ảnh đó đẹp đến mức tôi dừng lại, muốn chụp tấm ảnh làm kỷ niệm thì chị choàng tỉnh. Chị sợ hãi hỏi tôi chụp ảnh để làm gì. Có lẽ những cuộc rượt đuổi hàng rong trên hè phố là cơn ác mộng triền miên khiến chị không bao giờ có được chút thanh thản. Trò chuyện ít lâu, mới biết chị đi từ Quảng Ngãi vào bán hàng rong để gửi tiền về giúp cho gia đình. Tháng nhiều thì được 700-800 ngàn. Tháng ít thì 300-400 ngàn.

Người phụ nữ ấy chỉ là một trong hàng trăm ngàn con người đang lưu lạc mưu sinh trên đất nước này. Ẩn trong nụ cười hay lời rao hàng đơn giản đó, là những câu chuyện đời trôi dạt theo miếng ăn, trắc trở hơn những câu chuyện dài truyền hình giả tạo, nhưng buồn thay, chẳng có mấy người xem.

Khi chị ngồi giở mẩu giấy ghi lại tiền nong đã buôn bán trong ngày. Những ngón tay lần mò trên con số ngắn và nhỏ hơn biết bao lần những biên lai tính tiền thường nhật trong thành phố. Những ngón tay của chị nhiều ngày tháng không có được hơi ấm của chồng. Bao nhiêu người phụ nữ trên đất nước này đã bước lên chuyến xe đời khốn khó và không biết ngày nào có lại được hơi ấm từ người đàn ông của mình? Một trong những người phụ nữ như vậy mà tôi gặp nói rằng bà đã rời khỏi nhà gần 15 năm, sống một mình, làm lụng gửi tiền về quê nhưng chưa bao giờ có ý định chọn một tấm chồng khác.

Khi tôi xin được chụp hình chung với gánh hàng rong của người phụ nữ từ Quảng Ngãi, chị hốt hoảng nói không được. Hỏi mãi, thì chị mới nói thật là sợ chụp hình chung, nếu lỡ chồng đang đi làm ở quê thấy được, tưởng chị “mèo mỡ” sẽ buồn giận, tội nghiệp lắm.

Tôi cứ ước mình viết được một bài hát về người phụ nữ này, hay những người phụ nữ tương tự như vậy. Những nốt nhạc không bật ra được, cứ nghẹn lại trong hốc sâu nào đó. Những người đàn bà được mô tả đẹp như cổ tích trong văn chương, hội hoạ… thường thấy, chưa bao giờ có đủ hình ảnh quê mùa và ngọt ngào đến vậy. Không cần cầm súng hay bước ra bục tuyên hô, những người đàn bà vô danh này chống chọi cho một linh hồn đất Việt mong manh, giữa thời phụ nữ đang phải là một cái gì đó rất khác lạ.

Nhưng tôi vẫn còn nợ một bài hát khác, về những người phụ nữ Việt vô danh khác.

Trên một chuyến đi, may mắn được ngồi cùng vài cô gái Việt Nam lấy chồng Đài Loan về thăm quê, tôi bèn xin hỏi chuyện đời sống của họ. Nói về chuyện báo chí Việt Nam vẫn mô tả cuộc sống đi lấy chồng Đài Loan như địa ngục hay nô lệ, các cô nhìn nhau, rồi nhìn tôi cười.

“Cũng có những người không may, nhưng không phải ai cũng vậy, anh à”, một cô gái đồng hương Cần Thơ giải thích. Những cô gái rất trẻ nói về cuộc sống mới của mình. Họ nói rằng đã chọn hài lòng với cô đơn, hài lòng với những khó khăn mà họ phải trãi qua, ít nhất để cho mình, cho cha mẹ mình thoát nghèo khó. Ở miền Tây, có rất nhiều nơi được đặt tên là làng Đài Loan, làng Hàn Quốc… chỉ vì những đứa con gái lấy chồng xa xứ tằn tiện chi tiêu chỉ để dựng lại nhà cho gia đình mình.

Khi được hỏi về nạn bạo hành gia đình của các cô lấy chồng ngoại quốc. Một người lại nhìn tôi cười, hỏi rằng “bộ anh không không biết là lấy chồng dưới quê xứ mình cũng bị đánh tới chết cũng không ai cứu à?”.

Cuộc gặp gỡ ngắn ngủi này mở ra cho tôi một góc nhìn khác về những người phụ nữ Việt tìm duyên tha hương. Chắc chắn họ không hoàn toàn những kẻ điên cuồng hay mất nhân cách như báo chí vẫn gièm xiểm. Thật buồn khi có một thời đại mà những người phụ nữ Việt phải chọn cuộc sống khác hơn ở quê hương mình. Rất nhiều người đã phỉ báng họ. Nhưng giữa chọn lựa rất thực tế, có thể tự xoay sở cho đời mình, họ đủ thành thật để không màng một tiếng thơm hảo. Nỗi buồn xin gửi lại cho quốc gia và thời cuộc, họ chỉ là nạn nhân.

Có thể rồi những người phụ nữ này bình an, nhưng họ khó mà có được hạnh phúc. Điều mà mọi tôn giáo dạy con người đi tìm, cả thế gian mơ đến thì họ chấp nhận lìa bỏ trong kiếp sống tạm, để có thể làm được gì đó cho gia đình, hoặc không là gánh nặng ở quê nhà. Cũng như người đàn bà mưu sinh đến từ Quảng Ngãi, bao giờ thì những người phụ nữ lấy chồng xa này sẽ có, hay cảm nhận được hơi ấm của hạnh phúc đời mình?

Trong những ngày xưng tụng phụ nữ được ghi vào lịch, hình bóng “xấu xí” của những người phụ nữ này chắc không thể có trong diễn văn hay những bông hoa đẹp, dù là phô diễn. Cũng không có những bài ca nào chia sẻ, hát về họ giữa một hiện trạng đất nước thiếu những trái tim biết yêu thật thà. Những bài ca chỉ vang lên lời xảo biện.

Một đất nước thật đáng buồn, nếu chỉ còn biết có hot girl hay xưng tụng một giai cấp khoe khoang mua sắm tiền tỉ, thèm khát những vẻ đẹp bề ngoài. Khi trò vui che lấp các số phận, đến một ngày nào đó, tất cả chỉ là mồi thiêu như các loại hàng mã trong niên đại cô hồn. Thật ghê sợ những đêm hoa đăng tranh đua vùi chôn sự thật mà lẽ ra chúng ta cần phải đối diện.

Tôi ước mình viết được bài ca để hát về câu chuyện của những người đàn bà vô danh ấy, một ngày nào đó. Những số phận ấy tầm thường mà khác thường. Nhưng những nốt nhạc hiện thực vẫn chưa thể vang lên, vì vừa chớm thì đã chết lặng trong những cuộc vui hoa đăng bất tận trên đất nước này. Những tượng đài tốn kém mọc lên, những bông hoa đủ màu ngập ngụa đất nước, rực rỡ như phấn son, che lấp giọt mồ hôi hay nước mắt con người.

                  Nhạc Sĩ TUẤN KHANH

Thứ Năm, ngày 23 tháng 10 năm 2014

NÓ TIẾN MẶC CHA ĐỜI


Người Miên đã chế được xe hơi

Ta cứ quên đi phét hết lời

Mộng tạo tàu ngầm   thăm giữ biển

Mơ làm phản lực cỡi du trời

Đồ ma chi  có đều mua cả

Thứ quỷ gì cần cũng nhập thôi

Ốc vít, cây kim Tàu  cấp đủ

Lào,  Miên  nó tiến … kệ cha đời !

.                CAO BỒI GIÀ

.                    23-10-2014

Thứ Tư, ngày 22 tháng 10 năm 2014

MẮT


Trời sinh chẳng lưỡi sắc như dao

Nhẹ liếc qua đuôi , khiến kẻ  nhào

Ẩn lắng    tiềm sâu muôn bão tố

Mênh mông chứa trọn cả  ba đào

Thương yêu nhung nhớ lời như buột

Bờn trải đầy vơi tiếng tựa trào

Thổn thức đôi hàng rơi thấm buốt

Động mi hồn  dạ tái tê sao !

.              CAO BỒI GIÀ

XIN HỌA :

               Mắt

Chớp hàng mi nhẹ thấy xinh sao
Hờn dỗi lệ kia cứ ứa trào
Khoé hạnh liếc ngang tươi gốc quế
Thu ba nhìn xuống thắm cành đào
Long lanh hiền dịu bao chàng muốn
Lóng lánh thơ ngây lắm bạn nhào
Mong mỏi mơ màng ươm luyến nhớ
Ánh vời độ sắc sánh cùng dao.

.           Nguyễn Công Toàn- Hà Nội



 

Thứ Hai, ngày 20 tháng 10 năm 2014

NÉ NHÀ QUAN


Ông đệ đơn xin nắn cả đường

Dù thân  đã giã chốn quan trường

“Đất dân cứ ủi ngay như mực

Nhà tớ  thì chừa uốn tựa lươn”

Dự án  tức thì đem vẽ lại

Bình đồ mau mắn được phê luôn

Sếp hưu mà miệng còn gang thép

Sao trách dân đen chả chán chường !

.                CAO BỒI GIÀ

.                    20-10-2014


XIN HỌA :

 

      GHẾ ĐÃ NHƯỢNG
Dù rằng đã nhượng ghế công đường.
Uy lực nhà quan quả rất trường.
Đơn viết ngoằn ngoèo cong tựa rắn.
Miệng phê tuồn tuột nhớt như lươn.
Dân đen thiếu bạc ngâm còn chán.
Cốt cán dư tiền duyệt gấp luôn.
Ai bảo về hưu là lép vế.
Ra vô thấy mặt đứa mô chường.
.                 HUY VỤ



 

   Theo báo Lao Động: Dự án Đường Dương Đình Nghệ, tỉnh Thanh Hóa đã được phê duyệt nhưng con đường này đi qua nhà ông Nguyễn văn Tháp (nguyên phó chủ tịch tỉnh Thanh Hóa) và qui hoạch  này không làm thỏa mãn lợi ích riêng của ông nên ông đã có đơn đề nghị sửa lại quy hoạch. Ngay lập tức đề nghị đã được đương kim Phó Chủ tịch tỉnh Nguyễn Đức Công ra văn bản lệnh cho Sở Xây dựng đáp ứng yêu cầu, và kết quả là Phó Giám đốc Sở  Đào Vũ Việt đã thống nhất phê duyệt sửa lại dự án theo ý đồ của ông Tháp.Ai bảo không có những chuyện thật hơn đùa ?

PHẾ TÍCH


Ngơ ngẩn chuông rơi tiếng gợi sầu

Gác vàng cô lạnh mốc rêu nâu

Mơ mơ dốc vắng , chiều tan bóng

Nhạt nhạt nền hoang, nắng tắt mầu

Hè hội, đông vui bao thuở trước

Điêu tàn, vắng lặng mấy đời sau !

Dương gian kim cổ, xưa nay thế

Phế tích trơ mình nỗi bể dâu.

.                CAO BỒI GIÀ

Thứ Bảy, ngày 18 tháng 10 năm 2014

BÌNH CHE CHUỘT


Nhân viên tố cáo , vạch quan tham

Lập tức người ngay mất việc làm

Bị cáo ỷ quyền ra lệnh thải

Tội đồ cậy thế phẩy tay càn

“Hợp tình không ký nhân danh hắn

Đúng luật vì phê với chức quan”

Giám đốc Sở bênh che kín kẽ…

Cho đàn em đục khoét  … tan tành !

.                  CAO BỒI GIÀ

.                    18-10-2014

 

 

   Theo báo Pháp Luật : Dược sĩ Trần thị Kiều Oanh nhân viên Phòng Giám Định Y Khoa của Sở Y tế tỉnh Bình Phước tố cáo BS Đoàn Đức Loát trường phòng Giám Đinh Y khoa đã có nhiều sai  phạm về tài chánh. Kết quả cô Oanh đã bị ông Loát ký lệnh sa thải. Trả lời với báo chí  chiều 15-10-2014 Ông  Nguyễn Đồng Thông giám đốc Sở Y Tế Bình Phước đã nói điều này đúng luật vì Ông Loát ký văn bản sa thải nhân danh Thủ trưởng đơn vị chứ không  ký nhân danh bản thân ông Loát!!! Đúng là ông… Thông Đồng  !!!

Thứ Bảy, ngày 11 tháng 10 năm 2014

CÔNG VIỆC TRÊN HẾT !


Nhìn máu loang từ những vết thương

Em nằm ngất lịm giữa lòng đường

Công an tỉnh rụi ghi biên bản

Cảnh sát   điềm nhiên vẽ hiện trường

Lập án   việc này là tối  trọng

Cứu nhân  chuyện ấy   chỉ bình thường

Bao năm rèn luyện đâu ra đó

Không biết đừng bàn kẻo ẩm ương !

.                 CAO BỒI GIÀ

.                   11-10-2014

 

   Theo báo điện tử VTC: Một vụ tai nạn giao thông xảy ra tại đường Nguyễn Đức Cảnh và đường Lê Hồng Phong, TP. Vinh , một nữ sinh bị thương nằm ngất lịm giữa đường, máu đầu đỏ loang mà CSGT cứ để nạn nhân nằm đó mà lo đo vẽ hiện trường, lập biên bản. Mãi sau gia đình nạn nhân hay tin mới chạy đến lo đưa em đi cấp cứ. Không lẽ việc lập biên bản quan trọng hơn việc cứu người ?

Thứ Sáu, ngày 10 tháng 10 năm 2014

ĐƠN XIN ĐÁNH NHAU - ĐÒI LẼ CÔNG BẰNG


.      ĐƠN XIN ĐÁNH NHAU

Đơn xin đánh lộn gửi công quyền.
Nghe thoáng ngỡ là kẻ bị điên.
Công lý mỏi mòn chờ mãn kiếp.
Lòng tin cạn kiệt ngóng vô biên.
Tuốt gươm xông tới e ra dại.
Bó gối ngồi trông sợ phát phiền.
Oan ức chất chồng đành tự sử .
Thù này chửa hết dạ không yên.
.              Huy Vụ 08/10/2014

 

XIN HỌA :

.      ĐÒI LẼ CÔNG BẰNG

Công lý ngửa trông chốn cửa quyền

Hoài mong vô tín cũng đâm điên

Mắt đòi trả mắt, đời thường nói

Răng phải đền răng, sách đã biên

Giấy thỉnh để quan thôi vướng bận

Đơn xin giúp Cán khỏi lo phiền 

Xưa người đánh tớ không ai xử

Giờ tớ cầm dao,   hẳn cũng … yên !

.                    CAO BỒI GIÀ

.                  10-10-2014

 

Anh Hồ văn Vệ quê :Mỹ Quí Tây. Đức Huệ . Long An. Bị bọn côn đồ cùng bè phái thế lực đánh trọng thương. Anh làm đơn gửi các cấp chính quyền nhờ can thiệp. nhưng chờ mãi không ai đoái hoài . Quá bức xúc anh làm “ Đơn Xin Đánh Nhau” lá đơn vô tiền khoáng hậu gửi các cấp .không tin vào chính quyền .Anh muốn tự mình đi tìm công lý. Câu hỏi cho các nhà thực thi pháp luật?





Thứ Tư, ngày 08 tháng 10 năm 2014

BÔ XÍT PHÁT HỌA


Kia kìa Bô xít phát tai ương

Bùn đỏ trào ra, chạy cuống cuồng

Lỗ chổng còn gân không chịu dẹp

Thua dài cố ấp chẳng hề buông

Bao lời cảnh báo Mù khôn tả

Mọi lẽ can ngăn  điếc lạ thường

Hậu quả  đến rồi ai chịu tội

Hay là lại lưỡi lẹo cùng lươn!

.                  CAO BỒI GIÀ

.                  08-10-2014

Thứ Ba, ngày 07 tháng 10 năm 2014

HI HI! LẠI SỬA DỰ THẢO


Nóng ẩm cấm ngay chuyện bán bia

Vượt ba mươi độ  phạt không tha

Anh hàng gắn gấp điều hòa chứ

Cô chủ mua nhanh máy lạnh kìa

Dân nhậu mở lòng mừng sướng nhé

Quan trên thấu dạ đoái thương ha

Uống bia sao để mồ hôi đổ

Chăm sức toàn dân thế mới là …

.                CAO BỒI GIÀ

.                   07-10-2014

Chủ Nhật, ngày 05 tháng 10 năm 2014

THỜI BUỔI KINH KHỦNG


Nhan nhản nghe mà lạnh thấu xương

Giết người, chặt xác vứt ra đường

Phố phường không lẽ toàn ma quỷ

Xã hội xem chừng hết kỷ cương

Hậu quả của thời vùi tín ngưỡng

Nguyên nhân bởi thói xóa cương thường

Con người, ác thú nào ai biết

Kinh khủng giờ đây chả thể lường

.                   CAO BỒI GIÀ

.                 05-10-2014          

GÓP THƠ :
.      CÁM CẢNH
Xác người chặt bốn với băm ba.
Tội ác bây giờ khiếp quá a ?
Quẳng bỏ luân thường ra ác quỉ.
Chôn vùi đạo lý hóa yêu ma.
Tiểu nhân tráo trở đen thành trắng.
Quân tử tham lam chánh hóa tà.
Cám cảnh sơn hà ai oán quá.
Con đường hoạn lộ biết sao ra.
.                 Huy Vụ 06/10/2014


 

Thứ Bảy, ngày 04 tháng 10 năm 2014

HỒN THU


Ngây ngây bách thảo cuối chiều thu

Mây trắng lang thang cõng gió phù

Lá đỏ rướn cong mình khát vọng

Nắng vàng ngơ dịu sắc trầm tư

Hồn thu lãng đãng gieo sầu cảm

Giọng sáo mơ màng rót véo vu

Rừng ới chiều ơi rơi chậm nhé

Có người khách lặng ngấm hồn thu .

.                CAO BỒI GIÀ

Thứ Sáu, ngày 03 tháng 10 năm 2014

THUA ÔNG !


Hỏi ngài nợ xấu kẻ nào gây

Mà bảo dân quèn phải xúm tay

Góp bạc gánh nần, buồn … ụa quá

Chung phần trả nợ, nực … cười thay

Tham lam vô độ sinh cường nạn

Nhũng lạm chuyên quyền đẻ hiểm tai

Đòi học xứ người sao chẳng học

Ngay liêm để Nước hóa rồng bay ?

.                CAO BỒI GIÀ

.                03-10-2014

 

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc Hội Phan Trung Lý đề xuất biện pháp xử lý nợ xấu. 

Dẫn “trường hợp Hàn Quốc”, nơi “nhà nước coi nợ xấu là vấn đề của toàn xã hội nên đã kêu gọi người dân góp tiền vàng để giải quyết nợ xấu”, ông Lý đặt câu hỏi gợi ý: Liệu chúng ta có học tập được không?

THƯƠNG BỘ TRƯỞNG - CHUYỆN THƯỜNG


.      THƯƠNG BỘ TRƯỞNG THĂNG

 

                  Hà Nội  Lào Cai tuyến mới thông.

                  Vài ngày đã nứt khổ cho ông.

                  Người đồn ăn rút hàng trăm tỷ.

                  Kẻ phán phanh phui dẫu một đồng.

                  Dư luận trái chiều đau tựa hoạn.

                  Việc làm biết kiểu nhẹ như lông.

                  Dân ta chẳng biết cùng chia sẻ.

                  Phải thấu cho ông cổ mấy tròng.

.                            Huy Vụ 01/09/2014

 

XIN HỌA :

.      CHUYỆN THƯỜNG

Tại nền, tại đất đố ai thông

Tội  xét còn lâu mới tới ông

Lời xếp rõ ràng răn tựa thép

Ghế ngài chắc chắn vững như đồng

Chuột dơi lì lợm còn nhe mõm

Sâu  bọ yên lành chả rụng lông

Chỉ tội cho dân è cổ gánh

Giá thành chồng đội mấy mươi tròng !

.               CAO BỒI GIÀ

.                   03-10-2014

Thứ Tư, ngày 01 tháng 10 năm 2014

THOÁT NGHÈO XONG ... CHẾT ĐÓI


Từng ngày đứt bữa bụng xeo meo

Quan xóa nhà em khỏi diện nghèo

Để xã được danh Nhà Nước tặng

Hầu làng đạt chuẩn Cấp Trên treo

Kệ trò đến lớp suy tàn kiệt

Mặc bé rời trường đói chết queo

Ích lợi cho ai thành với tích

Mà “Nông thôn mới”, lắm nơi … đèo !

.                   CAO BỒI GIÀ

.                 01-10-2014

 

   Theo báo Pháp Luật: Nhà bé Nhung (10 tuổi, học sinh lớp 3) ở xã Đức Bồng, huyện Vũ Quang, Hà Tĩnh rất nghèo, bản thân em và mẹ bị bệnh tim, đất ruộng chỉ hơn 1 sào,cha  em phải cầy thuê cuốc mướn nên cảnh nhà bữa đói , bữa no. Để đạt chuẩn Nông thôn mới xã trợ cấp cho nhà em 8 triệu đồng để gia đình em sửa nhà tranh thành nhà ngói rồi “ đẩy” nhà em ra khỏi diện nghèo và cắt đứt hết mọi sự trợ giúp. Bé Nhung và các em của bé thường xuyên bị xỉu vì đói ở trường . Ngày 25-09 em Nhung đã chết trên đường  từ trường về nhà do đói quá mà té sông gặp nạn!!

Thứ Ba, ngày 30 tháng 9 năm 2014

VỀ ĐÔI CÂU ĐỐI THỦ TƯỚNG TẶNG GS. VŨ KHIÊU



Nguồn TUẤN CÔNG THƯ PHÒNG

Thư của ông Hoàng Minh Tuyển (hmtuyenvkttv@gmail.com) gửi Tuấn Công thư phòng: “Tôi là Hoàng Minh Tuyển, Phó ban liên lạc họ Hoàng Việt Nam. Tuy chưa một lần gặp anh nhưng tôi thường vào Thư Phòng và  rất thích các bài viết (....) Chúng tôi đang băn khoăn về câu đối Thủ Tướng tặng cho cụ Vũ Khiêu không biết dịch thế nào cho phải:

Sơn Hà Linh Khí Tại
Kim Cổ Nhất Hiền Nhân

 

Xin anh cho biết câu đối này có chỉnh không? Hình như sai luật đối? Về nghĩa có vẻ hơi bị đề cao quá phải không anh?

Nhân đây cũng đề nghị anh cho biết ý nghĩa đôi câu đối “Triết gia trong cách mạng, Nghệ sĩ giữa anh hùng” mà Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng từng tặng GS Vũ Khiêu.

Mong anh cắt nghĩa thấu đáo. Cảm ơn anh nhiều.

HTC: Cảm ơn ông Hoàng Minh Tuyển đã quan tâm đến chuyện chữ nghĩa của Tuấn Công thư phòng.

Thưa ông, thú thực ban đầu chúng tôi cũng không tin có một đôi câu đối như vậy tặng GS Vũ Khiêu. Sau khi tìm hiểu mới thấy báo chí có đưa tin chính thức, kèm ảnh với lời chú thích “Ngày 17/9, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đến tặng hoa, chúc mừng Thượng thọ Giáo sư Vũ Khiêu. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tặng Giáo sư Vũ Khiêu câu đối "Sơn Hà Linh Khí Tại - Kim Cổ Nhất Hiền Nhân". Ảnh: Đức Tám – TTXVN -Thể thao văn hóa.vn).

Vì ông yêu cầu cắt nghĩa “thấu đáo” nên chúng tôi cũng xin trả lời cặn kẽ như sau:

-Về mặt hình thức: đây là bức “Trung đường liên” (中堂聯). Tức hình thức câu đối viết vào một tấm biển lớn hình vuông hoặc chữ nhật, đặt ở vị trí trang trọng giữa phòng khách, (phân biệt với "Doanh liên" 楹聯 -câu đối treo hai bên cột trụ). Xem ảnh thấy rõ phía dưới bức “Trung đường liên” là tượng bán thân của GS Vũ Khiêu. Như vậy, đôi dòng chữ "Sơn Hà Linh Khí Tại - Kim Cổ Nhất Hiền Nhân" giống như lời đề từ, lời bình cho bức tượng cụ Vũ Khiêu vậy.

Chúng tôi gọi "Trung đường liên" là căn cứ vào hình thức trình bày. Nhưng, xét đến thể loại, có lẽ chỉ nên gọi đây là bức "Trung đường" (dạng bức trướng) thì đúng hơn. Vì như ông Hoàng Minh Tuyển đã tinh ý nhận xét, hình như “sai luật đối” hoặc đối “không chỉnh”. Tuy nhiên, đây là đôi câu đối Thủ tướng tặng GS Vũ Khiêu-một bậc thầy về cổ văn, chúng ta chẳng thể hồ đồ kết luận. Bởi vậy về mặt thể loại, chúng tôi thử đưa ra mấy cách phân tích và loại trừ như sau:

Sơn-Hà Linh-Khí Tại

Kim-Cổ Nhất Hiền-Nhân

Những từ có gạch nối là từ ghép, không thể tách rời nhau. Nếu xếp vào diện danh từ đối với danh từ thì “sơn hà” có thể đối với “kim cổ”. Hai vế chỉ có hai từ "tại" và "nhất" là từ đơn. Theo luật “đối lời”, trước tiên muốn đối được, chúng phải đứng đối xứng với nhau ở vị trí giữa vế nọ với vế kia. Tuy nhiên, chữ “tại” đứng cuối vế đầu, chữ “nhất” đứng giữa vế sau nên không thể có chuyện đối được. Tiếp đến, hai chữ “linh khí” ở vế đầu không thể đối với chữ “nhất” ở vế hai, vì một đằng là từ ghép (linh khí), một đằng là từ đơn (nhất); một đằng là danh từ, một đằng là số từ đóng vai trò làm tính từ trong câu. Như vậy, ta thấy rằng: hai chữ “linh khí” ở vế thứ nhất không tìm được “đối” (thủ) ở vế thứ hai. Vế trên còn sót lại chữ “tại” ở vị trí cuối cùng cũng chẳng biết “đối đáp” với ai, vì ở vế dưới hai chữ cuối cùng là từ ghép “hiền- nhân”. 

Như vậy, xét yêu cầu phải đối từng cặp từ, đối ý, đối lời, bằng trắc đối nhau...thì hai câu "Sơn Hà Linh Khí Tại - Kim Cổ Nhất Hiền Nhân" hoàn toàn không đối và không phải là câu đối.

Phải chăng, ý tác giả: "sơn hà" với "kim cổ" là đối lời, còn "linh khí tại" với "nhất hiền nhân" là đối ý? Tuy nhiên, cách đối này chỉ phù hợp với dạng câu đối phú dài dằng dặc có khi tới mấy chục chữ. Ví như câu đối của Tam Nguyên Yên Đổ khóc vợ, mỗi vế có tới 34 chữ:

-Nhà chỉn cũng nghèo thay, nhờ được bà hay lam hay làm, thắt lưng bó que, xắn váy quai cồng, tất tả chân đăm đá chân chiêu, vì tớ đỡ đần trong mọi việc;

-Bà đi đâu vội mấy, để cho lão vất vơ vất vưởng, búi tóc củ hành, buông quần lá tọa, gật gù tay đũa chạm tay chén, cùng ai kể lể chuyện trăm năm”

Trong đó: “Nhà chỉn cũng nghèo thay” và “Bà đi đâu vội mấy” là đối ý, có thể chấp nhận được trong thể loại câu đối phú. Tuy nhiên, người hay chữ không lạm dụng đối ý nhiều. Bởi vậy ta thấy số chữ còn lại của cụ Nguyễn Khuyến dù “cách cú” nhưng xét từng chữ đều vừa đối ý vừa đối lời rất chỉnh; thành ngữ, từ láy, bằng trắc đối nhau chan chát rất tài tình. Trong khi câu đối "Sơn Hà Linh Khí Tại - Kim Cổ Nhất Hiền Nhân" hai cặp từ “sơn hà” với “kim cổ” chỉ là đối “cưỡng”. Mỗi vế còn lại 3 chữ: “linh khí tại” và “nhất hiền nhân” gọi là “đối” với nhau chẳng qua do mỗi cụm từ đảm nhận một ý mà thôi.

 Nói thế hóa ra Thủ tướng đã tặng, và Nhà nghiên cứu văn hóa GS Vũ Khiêu-Chuyên gia câu đối, phú, văn tế, chúc văn... đã nhận món quà Mừng thọ Trăm tuổi là một đôi câu đối thất luật? Theo tôi, chưa đủ căn cứ để kết luận như vậy. Vì sao? Vì rất ít khả năng tác giả kém tới mức soạn đôi câu đối mỗi vế 5 chữ mà rốt cuộc chỉ có hai cặp từ tạm đối được với nhau. Bởi vậy, có thể đây vốn chỉ là hai câu ca ngợi GS Vũ Khiêu chứ tác giả không có ý làm câu đối. Việc nó “bỗng” trở thành đôi “câu đối” là do người trình bày. Thế rồi người viết bài, đưa tin cứ ngỡ (hoặc căn cứ vào thông tin của Ban tổ chức?) một (hoặc hai) câu văn chia làm hai vế, trình bày theo chiều dọc, hai bên “đối xứng”, mỗi bên có số chữ bằng nhau là “câu đối”. Nếu vậy, sai sót là do khâu biên tập của các báo: Thể thao văn hóa, Đại đoàn kết, Tạp chí Sông Hương...khi đồng loạt đăng bài, ảnh, kèm chú thích “Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tặng Giáo sư Vũ Khiêu câu đối "Sơn Hà Linh Khí Tại - Kim Cổ Nhất Hiền Nhân".

 

Về nội dung: Tuy không được thấy nguyên văn chữ Hán, nhưng chúng tôi đoán (gọi là đoán, nhưng có thể nói là chính xác tới 99,9%, vì khó có chữ khác lọt vào đây) mặt chữ như sau: 山河靈氣在, 今古一賢人 = Sơn hà linh khí tại, Kim cổ nhất hiền nhân. 

 Trước tiên, căn cứ từ điển, chúng tôi xin giải nghĩa từng từ như sau:

*Vế đầu trong câu:

-Sơn hà 山河= núi sông (ở đây được hiểu như đất nước, giang sơn)

-Linh khí 靈氣, Đào Duy Anh giải nghĩa: “Cái khí thiêng”. Hán ngữ đại từ điển (Tàu) đưa ra mấy nghĩa đáng chú ý: 1.Thông tuệ hoặc tú mỹ đích khí chất (có khí chất thông tuệ và đẹp tốt); 2.Tiên nhân đích khí chất (có khí chất của người tiên); 3.Chỉ mỹ hảo đích danh thanh (ý chỉ người có thanh danh tốt đẹp lắm)

-Tại : còn; còn sống.

*Vế sau trong câu:

-Kim cổ 今古: từ xưa tới nay.

-Nhất : đứng đầu; một; duy nhất.

-Hiền nhân 賢人: bậc tài đức kiêm toàn.

Sau đây là một số cách hiểu:

1.Cách hiểu thứ nhất: Sơn hà linh khí tại = Khí chất tốt đẹp của GS Vũ Khiêu sẽ còn mãi với núi sông; Kim cổ nhất hiền nhân = GS Vũ Khiêu là hiền nhân đứng đầu trong các bậc hiền nhân từ xưa tới nay (nhất hiền nhân = hiền nhân đứng đầu, đứng nhất).

2.Cách hiểu thứ hai: Sơn hà linh khí tại = Khí thiêng của non sông đất Việt chung đúc nên con người GS Vũ Khiêu (Hoặc: Khí thiêng của non sông Việt Nam vẫn còn đây-trong con người cụ Vũ Khiêu); Kim cổ nhất hiền nhân = Từ xưa tới nay, chỉ có một người đáng gọi là hiền nhân, đó là cụ Vũ Khiêu (nhất hiền nhân = chỉ có một người là hiền nhân)

1.Về cách hiểu thứ nhất:

- Theo chúng tôi, nội dung bức trướng phù hợp với “cung bái” (kính viếng), hơn là "cung hạ” (kính mừng). Vì sao? Vì chỉ với người đã khuất, người ta mới nói ra cái ý như "Kiều rằng: những đấng tài hoa, Thác là thể phách, còn là tinh anh". “Tinh anh” hay “linh khí” chỉ có thể tồn tại mãi mãi một khi nó lìa khỏi “quán trọ” “thể phách”. Các bức hoành phi trên bàn thờ, người ta cũng hay dùng những câu như: “Hạo khí trường tồn” (Khí chất tốt đẹp còn mãi trường tồn) “Anh thanh như tại” (Thanh danh đẹp tốt vẫn như lúc còn sống) để xưng tụng, tưởng nhớ người đã khuất. Hoặc đôi câu đối thờ: “Vạn cổ đan tâm minh nhật nguyệt, Thiên thu nghĩa khí tráng sơn hà” (Muôn thuở lòng son cùng nhật nguyệt, Ngàn năm nghĩa khí tựa sơn hà). Ở đây “Sơn hà linh khí tại” có thể được hiểu: dù (cụ, ông, ngài) đã chết nhưng tài năng, đức độ, sự nghiệp vẫn còn sống mãi với non sông đất nước. Chết mà như còn sống vậy!

Chúng ta có thể ví dụ trong văn cảnh khác. Khi Bác Hồ còn sống, có thể hô: “Hồ Chí Minh muôn năm!”. Nhưng chỉ sau khi mất, người ta mới (có thể) đưa ra câu khẩu hiệu: "Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta". Hoặc khi Bác còn sống, thiếu nhi hát: “Ngày ngày chúng cháu ước mong, Mong sao Bác sống muôn đời...” [1] Nhưng các cháu không thể hát mừng: “Bác còn sống mãi với non sông đất nước, Bác còn sống mãi với đàn cháu yêu thương...” [2] khi thực tế Bác vẫn còn sống và đang đi thăm các cháu.

Nói tóm lại, với bất cứ người nào, khi đang còn sống, dẫu muốn đề cao đến mấy cũng không ai nói "gở", ca ngợi là ông (cụ, ngài...) vẫn đang “còn sống” với (như) cái gì đó. Thế nên, trong Truyện Kiều, đoạn Từ Hải chết đứng, Nguyễn Du mới viết: "Khí thiêng khi đã về thần, Nhơn nhơn còn đứng chôn chân giữa vòng". Linh khí sống mãi với núi sông tức đã về cõi “bất tử”, về với tổ tiên, với cát bụi và thế giới cỏ cây, phiêu du mây nước rồi. Còn nếu muốn chúc thọ thì chúc sống lâu trăm tuổi, sống lâu muôn tuổi, trăm năm có lẻ, thọ như tùng bách...như ta vẫn thường nghe.

Đến đây, có bạn đọc sẽ nói rằng: cụ Vũ Khiêu năm nay đã 100 tuổi, đằng nào mà chẳng đến lúc...Câu đối hay như vậy, mừng trước để Cụ đọc, sau này thờ luôn cũng chẳng sao. Người ta vẫn đóng thọ đường, xây dựng sinh phần trước đấy thôi. Đây cũng là một ý kiến. Tuy nhiên, theo chúng tôi, nguyên tắc chưa chết thì chưa thắp hương, chưa phúng viếng. Thậm chí đã chết nằm đó rồi, nhưng chưa phát tang thì cũng chưa thể bái lạy, khấn vái.

- Vế thứ hai "Kim cổ nhất hiền nhân" (Từ xưa cho tới nay, cụ là bậc hiền nhân đứng đầu) cũng là cách xưng tặng dành cho người đã chết. Vì sao? Tục ngữ Việt Nam có câu "Bảy mươi chưa què chớ khoe rằng tốt" (Xưa, bảy mươi là "ngấp nghé miệng lỗ"-Nhân sinh thất thập cổ lai hy). Tục ngữ gốc Hán cũng nói rằng "Cái quan định luận" (蓋棺定論), nghĩa là sau khi đậy nắp quan tài lại, (sau khi chết) mới có thể bàn luận đúng sai, hay dở về một con người nào đó. Đến đây, có bạn đọc lại nói rằng, cụ Vũ Khiêu nay đã ở tuổi 100, con người, sự nghiệp  của Cụ đã rõ, đánh giá, tôn vinh lúc này cũng là được rồi. Tuy nhiên, dù bất thành văn nhưng cũng là luật. Nhà tu hành khổ hạnh “Đã được ba tháng ba năm” nhưng “Còn một ngày nữa mà không hoàn thành” (vì phạm giới) thì cũng không thể nào đắc đạo. Con người ta có khi xấu nay, tốt mai hoặc tốt nay xấu mai. Nhiều trường hợp đã “cái quan” rồi, đã “định luận” rồi, vậy mà có khi hàng trăm năm sau đang còn phải “luận định” lại. Bởi vậy, nếu câu "Kim cổ nhất hiền nhân" không dành cho người đã chết thì cách xếp thứ bậc, ca ngợi người sống như vậy cũng là trái.

“Hiền nhân, quân tử” là khái niệm của Nho gia, một danh xưng chưa bao giờ có giấy chứng nhận. Hán ngữ Đại từ điển (Tàu) định nghĩa “Hiền nhân: Tài đức kiêm lược đích nhân 德才兼备的” (Người có tài và đức gọi là hiền nhân) Từ điển tiếng Việt định nghĩa “hiền nhân”: người có đức lớn, tài cao theo quan niệm thời trước. Hán Việt từ điển, mục từ “Hiền” () Đào Duy Anh giải nghĩa: “Người có đức hạnh, tài năng”, nhưng phần trích dẫn từ ngữ, hai chữ “hiền nhân” 賢人 lại chỉ được giải thích là: “Người có đức”. Tài đến mức nào, đức lớn đến mức nào thì được gọi là hiền nhân? Không có sách nào quy định. Tuy nhiên, trong suy nghĩ của chúng ta, hiền nhân tất phải là bậc tài cao, đức lớn; hình ảnh, nhân cách, tài năng, tư tưởng của họ có ảnh hưởng quan trọng tới nhân quần, tác động lớn tới thời đại.

Ở đây chúng tôi xin không bàn đến chuyện GS Vũ Khiêu có phải là "hiền nhân" hay không. Nhưng nếu nói rằng GS Vũ Khiêu đứng đầu trong các bậc hiền nhân từ xưa tới giờ (Kim cổ nhất hiền nhân) e rằng không còn là chuyện “đề cao quá” như ông Hoàng Minh Tuyển nói nữa, mà là phạm thượng! Vì sao? Xin lấy một ví dụ nhỏ để liên tưởng: Trong bài thơ “Bác ơi”, Tố Hữu viết: “Bác đã lên đường theo tổ tiên, Mác-Lê-nin thế giới Người Hiền”. Bài thơ này đã được đưa vào chương trình giáo khoa phổ thông. Vậy“Cứ trong ý tứ mà suy”, Hồ Chủ tịch, Mác-Lê-nin là những “người hiền”, những “người hiền tiền bối” và là bậc thầy vĩ đại của cụ Vũ Khiêu. Thế mà cụ Vũ Khiêu lại được tôn xưng là “Cổ kim nhất hiền nhân”, đứng đầu “thế giới người hiền” từ xưa tới nay, chẳng phải là “phạm thượng” lắm sao?

Trong văn chương hay thực tế có một số danh xưng như “Thiên hạ đệ nhất kiếm”, “Thiên hạ đệ nhất mỹ nhân”, “Thăng Long đệ nhất kiếm”... nhưng “nhất” ở đây là “nhất” trong một phạm vi, thời điểm (không gian và thời gian) nhất định nào đó. Nếu nói ai “nhất” từ cổ chí kim là điều cực khó. Đặc biệt “nhất hiền nhân” một khái niệm khó đo đếm, so sánh lại càng không có cơ sở. Phải chăng, tác giả muốn nói: nước Việt có nhiều  hiền nhân, nhưng chỉ có GS Vũ Khiêu là "nhất hiền nhân" vì Cụ đang minh mẫn ở 100 tuổi, lại được phong Anh hùng, được Giải thưởng Hồ Chí Minh, xưa nay chưa ai từng có?

2.Về cách hiểu thứ hai:

Sơn hà linh khí tại = Khí thiêng của non sông Việt Nam chung đúc nên con người GS Vũ Khiêu. Hoặc Khí thiêng của non sông Việt Nam vẫn còn đây-trong con người cụ Vũ Khiêu); Kim cổ nhất hiền nhân = Từ xưa tới nay, chỉ có một người đáng gọi là hiền nhân (đó là cụ Vũ Khiêu).

Cách hiểu này có vẻ không “sái”, phù hợp với “cung hạ”. Tuy nhiên, căn cứ vào chữ nghĩa vẫn không tránh khỏi "phạm thượng". Vì sao? Vì ý thứ nhất “Khí thiêng của non sông Việt Nam chung đúc nên con người GS Vũ Khiêu” khiến người ta liên tưởng đến lời điếu văn: “Dân tộc ta, nhân dân ta, non sông đất nước ta đã sinh ra Hồ Chủ tịch...” Phải chăng, vốn ý tác giả muốn dùng từ "nguyên khí" nhưng nó lại thành "linh khí": Sơn hà nguyên khí tại (Cụ Vũ Khiêu là nguyên khí, hiền tài của quốc gia, sơn hà) ?
Ý thứ hai: Từ xưa tới nay, chỉ có một người đáng gọi hiền nhân là Cụ (Vũ Khiêu). Kiểu tôn xưng “vô tiền khoáng hậu”, đứng trên tất cả các bậc hiền nhân này càng không ổn.

Riêng câu “Kim cổ nhất hiền nhân” theo chúng tôi còn có thể hiểu theo cách thứ 3: Người thông hiểu chuyện cổ kim, xưa nay nhất chính là bậc Hiền nhân Vũ Khiêu. Và cách thứ 4: Từ cổ chí kim, chỉ có bậc hiền nhân mới đáng gọi là tôn quý. Tuy nhiên, 2 cách hiểu, nhìn nhận, đánh giá này càng không có cơ sở.

Như vậy, tuy chữ nghĩa "sờ sờ" ra đó, nhưng chữ có nghĩa đen, nghĩa bóng; có nghĩa gốc, nghĩa ngọn; lại có chơi chữ, chiết tự, “ý tại ngôn ngoại” nên chúng tôi chẳng dám chủ quan ấn định một cách hiểu duy nhất nào đó. Ngược lại đã thử tìm hiểu, xem xét dưới nhiều góc độ để tìm ra một cách hiểu hợp lý, tích cực nhưng xem ra vẫn chưa thấy ổn với cách hiểu nào. Có lẽ do kiến thức hạn hẹp của mình nên cách hiểu hay, hiểu đúng của tác giả câu đối chúng tôi chưa thể nhìn ra?

Về đôi câu đối: “Triết gia trong cách mạng, Nghệ sĩ giữa anh hùng”, mà ông Hoàng Minh Tuyển hỏi. Theo chúng tôi, đây là đôi câu đối Nôm rất chỉnh, có nhịp điệu, đối nhau chan chát, nghe rất hay, và có thể hiểu: GS Vũ Khiêu là một Triết gia Cách mạng; là một Nghệ sĩ Anh hùng. Tuy nhiên, "rằng hay thì thật là hay", nhưng nghe...có vẻ không đúng và ... “hở miếng”. Vì sao ? Vì:

-GS Vũ Khiêu là người có nghiên cứu về triết học chứ không phải là, (chính là) "Triết gia"-Nhà triết học. Vì Nhà triết học phải là người đề xuất học thuyết, tư tưởng, chứ không phải là Nhà nghiên cứu về học thuyết, tư tưởng của Nhà triết học nào đó. "Triết gia" chính là cách gọi tắt "Triết học gia"-Nhà triết học. Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) giải nghĩa: “Triết gia-nhà triết học-các triết gia Hi Lạp cổ đại”.

Có lẽ, ý tác giả đôi câu đối muốn dùng chữ “triết nhân” chăng? (triết với nghĩa người hiền trí, có trí tuệ thông minh, sáng suốt, như: hiền triết, tiên triết...). Đào Duy Anh giải nghĩa: “Triết nhân: người hiền trí”. Hán ngữ đại từ điển:“哲人: 智慧卓越的人” (Triết nhân: trí tuệ trác việt đích nhân -Triết nhân: người có trí tuệ trác việt). Như vậy, nếu có chăng, GS Vũ Khiêu chỉ có thể được gọi là “triết nhân” chứ không thể là “triết gia” (Đây chỉ là ví dụ về cách sử dụng chữ nghĩa. Chúng tôi không có ý cho rằng GS xứng đáng được gọi là triết nhân)                                                                                                                                                                                                                    

-GS Vũ Khiêu là Nhà nghiên cứu văn hóa, chứ không phải “Nghệ sĩ”. Vì GS không chuyên sáng tác, cũng chẳng biểu diễn môn nghệ thuật nào. Từ điển tiếng Việt định nghĩa: "Nghệ sĩ: 1.người chuyên hoạt động [sáng tác hoặc biểu diễn] trong một bộ môn nghệ thuật. nghệ sĩ nhiếp ảnh-tâm hồn nghệ sĩ;2.danh hiệu thường dùng để gọi diễn viên hay ca sĩ có tài năng xuất sắc”. Phải chăng, ý tác giả muốn nói: GS Vũ Khiêu là một “Anh hùng” mang tâm hồn, phong cách “Nghệ sĩ”?

Cuối cùng, chúng tôi cho rằng, hai từ “trong” và “giữa” trong đôi câu đối “Triết gia trong cách mạng, Nghệ sĩ giữa anh hùng” hơi tối nghĩa và thiếu chặt chẽ. Nó khiến người ta có thể hiểu thành:

-“Triết gia trong cách mạng = GS Vũ Khiêu chỉ xứng đáng là một “Triết gia” trong (số) những người làm chính trị, cách mạng.

- Nghệ sĩ giữa anh hùng = GS là một “Nghệ sĩ” đứng giữa  hàng ngũ những người “Anh  hùng” chứ không phải bản thân GS là “Anh hùng”. Hoặc: GS chỉ đáng được gọi là “Nghệ sĩ” trong hàng ngũ những người “Anh hùng” mà thôi. Như thế hóa ra, “Triết gia” hay “Nghệ sĩ” ở đây đều hoàn toàn “nghiệp dư” hay sao? Nếu bỏ hai từ “trong” và “giữa” đi, đôi câu đối sẽ chặt chẽ, dễ hiểu, kín kẽ hơn (dù có vẻ không hay): Triết gia Cách mạng; Nghệ sĩ Anh hùng (Triết gia làm Cách mạng, Nghệ sĩ lại Anh hùng)

 Văn giống võ ở chỗ: câu chữ, quyền cước tung ra dù mạnh mẽ, đẹp mắt đến mấy nhưng sơ hở, thiếu kín kẽ, thì kể như chưa hay, chưa giỏi.

Trở lại với vấn đề đang bàn. Ông Hoàng Minh Tuyển quan tâm tới đôi câu đối và chữ nghĩa Thủ tướng tặng GS Vũ Khiêu là có lý. Bởi chuyện tôn xưng tên tuổi, danh hiệu của Nhà nước với một cá nhân không đơn giản biểu hiện tình cảm mà còn thể hiện tôn ty trật tự trong xã hội. Đặc biệt đối với những người có danh vọng; hình ảnh, tên tuổi của họ có ảnh hưởng trong xã hội lại càng không thể khinh suất. Chẳng phải ngẫu nhiên mà cách nay hơn 500 năm, chỉ là chuyện xưng hô trong triều đình, quân doanh thôi, nhưng vua Lê Thánh tông từng phải chấn chỉnh: “Sắc Lễ bộ yết bảng cho trăm quan và các quân rằng: Kể từ nay, nếu không phải là bậc túc nho danh vọng, tuổi cao đức lớn thì không được gọi bừa là "tiên sinh". (Đại Việt sứ ký toàn thư-Bản kỷ thực lục-Quyển VIII-Kỷ nhà Lê). 
       Danh quá kỳ thực dễ gây nên sự huyễn hoặc và gieo mầm loạn. Bản thân người được tặng, nếu có liêm sỉ cũng sẽ không dám nhận. Bởi vậy, ông Mạnh tử mới nói rằng: “Thanh văn quá tình, quân tử sỉ chi -  君子 (Danh quá thực tình là điều người quân tử lấy làm hổ thẹn) Thế nhưng, một điều khó hiểu là tại sao GS Vũ Khiêu vẫn mãn nguyện ngước nhìn "mười chữ vàng" vấn vít trên nền vân mây cùng đôi rồng chầu phía trên bức tượng đồng của chính ông?

Chúc thọ, mừng tặng quà sao cho có ý nghĩa, mãn nguyện người trao, vui lòng, hợp ý người nhận, trên dưới trông vào đều ngợi khen là việc khó. Mừng tặng bằng chữ nghĩa lại càng khó hơn. Có vẻ như hai đôi câu đối Thủ tướng tặng GS Vũ Khiêu “trục trặc” trong khâu nào đó chăng?

Đến đây, chắc hẳn sẽ có “kẻ chê, người cười” HTC rằng: nói người khác "phạm thượng" nhưng bản thân mình còn "phạm thượng" hơn! Điều này không phải không có lý. Tuy nhiên, câu chuyện chữ nghĩa với ông Hoàng Minh Tuyển và bạn đọc khiến tôi nhớ đến một câu chuyện chữ nghĩa khác. Lê Thánh tông là ông vua nổi tiếng hay chữ. Thơ văn của ông gồm cả chữ Hán và chữ Nôm: Thiên Nam dư hạ, Sĩ hoạn trâm quy, Xuân vân thi tập, Hồng Đức quốc âm thi,... Ông có những vần thơ Nôm tinh tế, mẫu mực, cổ kính mà rất hiện đại như: “Đầu nhà khói tỏa lồng sương bạc, Sườn núi chim gù ẩn lá xanh”. Thế nhưng có một triều thần dám thẳng thừng chê văn thơ của ông là "phù hoa, vô dụng" (xưa tội này có thể bị chém đầu). Người đó là Nguyễn Bá Ký! 

          Sách “Đại Việt sử ký toàn thư” chép: “Quốc tử giám tế tửu kiêm Văn minh điện đại học sĩ Nguyễn Bá Ký chết. Trước đó, Bá Ký cho rằng vua làm văn không chú ý tới kinh, sử, dâng sớ khuyên can. Vua dụ rằng: "Trẫm vừa xem hết tờ sớ, ngươi bảo là trẫm không chú ý kinh sử, lại chuộng lối học phù hoa, vô dụng, chỉ ngụ ý ở ngoài mây khói. Nếu ta ưa chuộng văn hoa, không lấy gốc kinh, sử thì còn sách nào nữa? Ta tự xét mình, xét lời ngươi nói, thì trong bốn chữ "phù hoa vô dụng" kia, thực đã gồm cả lòng trung rồi, thế mà ta lại làm văn mà biện lại, thì ta thực có lỗi. Lúc ấy, người đã kịp thời can ngăn, chẳng vì thế mà giữ ý".

Đến đây chết, vua sai Tư lễ giám quan Phạm Hổ đem sắc đến dụ rằng: "Ngươi thờ vua trung thành, giữ mình chính trực, sớm tối ở bên ta, nay được 6 năm, lúc thoi thóp rồi mà lòng trung vẫn chưa thôi!" (Đại Việt sử ký toàn thư-Bản kỷ thực lục, Quyển XII-Kỷ nhà Lê).

Câu chuyện này góp phần giải thích tại sao, Lê Thánh tông không chỉ là ông vua giỏi mà còn được tôn là vị Minh Quân. Ông là vua sáng nên có nhiều tôi hiền. Và dù Bá Ký chê thế nào, Lê Thánh tông vẫn là một trong những ông vua hay chữ nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Tôi chẳng dám ví mình giống như Quốc tử giám tế tửu kiêm Văn minh điện đại học sĩ Nguyễn Bá Ký. Nhưng có lẽ khi mải bàn chuyện chữ nghĩa đã không tránh khỏi tội “phạm thượng”, "khi quân" như Bá Ký. Tuy nhiên, ngày xưa, Bá Ký chẳng những không bị mất đầu mà còn được ngợi khen có lòng trung, thì ngày nay câu chuyện chữ nghĩa của Tuấn Công thư phòng có đến tai Thủ tướng và GS Vũ Khiêu, tôi tin rằng, dẫu không được khen ngợi thì các vị cũng chẳng nỡ trách phạt.

Cuối cùng chúng tôi dám mong sẽ được GS Vũ Khiêu-Bậc thầy về cổ văn, hoặc chính tác giả câu đối Chúc thọ GS giảng giải tường tận những chữ nghĩa mà chúng tôi và độc giả còn băn khuăn, chưa biết hiểu thế nào cho đúng, cho hay!

Như vậy, trong khả năng kiến thức hạn hẹp, chúng tôi đã cố gắng giải thích. Nếu phải thất vọng, mong ông Hoàng Minh Tuyển và bạn đọc thông cảm cho, và tiếp tục quan tâm đến chuyện chữ nghĩa của Tuấn Công thư phòng.

 

                                         HTC Thanh Hóa 28/9/2014

 

Chú thích:

-[1] và [2] Lời các Bài hát Thiếu nhi, ca ngợi Hồ Chủ tịch.

-[3]-Thơ Hồ Chí Minh.

HOÀNG TUẤN CÔNG

Thứ Hai, ngày 29 tháng 9 năm 2014

ĐỪNG SOI TÚI QUAN


Của quan chớ có xép soi bừa

Vi hiến à nghe biết biết chưa

Nhà cửa kẻ kia đừng bới móc

Đất đai ai đấy phải kiêng chừa

Đầu ngành chống Nhũng  lời nghiêm báo

Phó Cục lùng Tham tiếng thép khua

Muốn bắt bọ sâu cần phép tắc

Chớ hòng chọc ngoáy với ba hoa

.               CAO BỒI GIÀ

.                29-09-2014

 

Ông Phí Ngọc Tuyển, Cục phó Cục Chống tham nhũng của Thanh tra Chính phủ , tại một hội nghị tập huấn về chống tham nhũng năm 2014, tổ chức ở Sài Gòn nói rằng “công khai tài sản viên chức là vi hiến.”


 Ông Tuyển nói thêm rằng, việc công khai tài sản của viên chức cho toàn dân cùng biết “sẽ khó lường trước được hậu quả”! Giải thích với báo giới bên lề hội nghị vừa kể, ông Tuyển phân tích yếu tố “vi hiến” nằm ở chỗ “Hiến pháp luôn bảo vệ quyền tài sản của công dân, cán bộ, công chức cũng là công dân”.