Nếu nhìn nhau như đồng loại
28/07/202129/07/2021 ~ Tuấn Khanh
Những ngày phong tỏa Sài Gòn trở nên căng thẳng nhất, có
cả sự tham gia của quân đội, đã diễn ra không ít những điều quái gở. Sự sợ hãi
con virus vô hình trong mắt, đã khiến cho toàn bộ hệ thống chính trị “chống
dịch như chống giặc” được tự do lựa chọn những gì họ nhìn thấy được, là thứ cần
phải chận lại, bao gồm cả miếng ăn và nhu yếu phẩm đời thường của con người.
Trong vài ngày, sự trớ trêu diễn ra ở khắp mọi nơi.
Những chiếc xe chở sữa, thức uống hoặc tả, hoặc băng vệ
sinh của phụ nữ đi giao hàng cũng bị bắt quay đầu vì lý do là hàng không thiết
yếu. Sự hoang mang của người dân tràn trên các mạng xã hội, không phải vì
covid, mà vì một xã hội bất an do ngôn ngữ và suy nghĩ con người không thể giao
tiếp được với nhau.
Nhất định những mặt hàng như sữa hay băng vệ sinh, chắc
chắn phải gợi nhớ cho những “chiến sĩ” đang trực chốt kiểm tra, nhớ về mẹ, chị
hay con cái của họ. Và cũng không có ai kiểm chứng được là với các “chiến sĩ”
ấy, những mặt hàng như vậy không thể nào chui lọt vào nhà của họ.
Trên tiktok, hay video youtube ngắn, xuất hiện câu chuyện
một người chở rau muống đi giao hàng cho công ty đến các quận trong thành phố.
Anh bị chốt kiểm tra chận lại. Hai thanh niên trẻ, trắng trẻo mặc quân phục là
người kiểm tra, đã loay hoay không thể xác định được rau muống có là mặt hàng
thiết yếu hay không.
Người giao hàng điềm tĩnh nói nếu anh không được giao mặt
hàng này, xin hãy ghi vào đơn hàng của anh, lý do rõ ràng là không cho đi vì là
không thiết yếu. Trong video, một thượng sĩ và một đại uý cứ bối rối không
quyết định được rau có thiết yếu hay không. Thậm chí sau đó, họ phải gọi điện
thoại để xin ý kiến cấp trên.
Video đó, chỉ là một câu chuyện nhỏ được ghi lại ở Sài
gòn, mà một ngày có vô số câu chuyện như vậy xảy ra trong phong tỏa. Nó có thể
gây cười cho một số người và quên đi. Nhưng với nhiều người khác, ắt phải có
câu hỏi được đọng lại: Thật sự những con người đó không đủ khả năng để nhận
biết rau có thiết yếu hay không trong đời sống con người?
Dĩ nhiên là mọi người trực chốt kiểm tra đều biết. Vì
chính trẻ con cũng nhận biết ngay đó là thứ ăn được. Những thứ giúp người ta
không bị đói. Chẳng phải trong lịch sử, nhà cầm quyền sau năm 1975, từng ca
ngợi rau muống như là một loại lương thực có thể đem lại bổ dưỡng như thịt bò,
và khẳng định rau muống sẽ giúp cho con người vượt qua được tất cả mọi cảnh đói
kém trong thời gian đó hay sao?
Chỉ có một cách giải thích duy nhất về chuyện rau – hay
bất kỳ loại thực phẩm nào đang bị dán nhãn là không thiết yếu – bị đối xử lạnh
nhạt trên đường đi đến với con người: Đó là sự tuân lệnh mù quáng dẫn đến sự
ngu hóa, thậm chí quên luôn cả bản năng làm người của mình.
Với những người trực chốt kiểm tra từng từ chối bánh mì,
rau hay bất kỳ loại nhu yếu phẩm nào, hoàn toàn không có nghĩa là trong đời
sống của họ hoàn toàn vắng bóng những thứ đó. Họ cũng có thể đang thụ hưởng
những thứ như vậy, nhưng mệnh lệnh cùng quyền lực tạm thời được giao phó, khiến
họ trở nên chai lì, hủy hoại cả những cảm xúc nhận biết mang tính người bình
thường.
Sài Gòn đang đứng trước một màn trình diễn khổng lồ đầy
ức chế như vậy: Quyết ý của chính quyền nhưng lại không đồng hành cùng lòng
dân. Đặc biệt khi người dân phải tự gồng gánh, tự lo miếng ăn, cuộc sống của
mình nhưng cứ bị từ chối là “không thiết yếu”.
Trên mạng facebook, có tin kể rằng anh shipper mang giao
cục sạc điện thoại, và bị cảnh sát giao thông từ chối vì đó là hàng không thiết
yếu. Phía dưới bản tin ấy có lời bình luận của một phụ nữ “Gặp mình thì cũng
không biết phải trình bày như thế nào. Vì mình đang bị cách ly, nhưng củ sạc
điện thoại bị hư, May mà mình mượn được của người phòng bên cạnh. Nếu không,
chẳng thể nào liên lạc được với nhân viên trực cách ly, cũng như với người
nhà”.
À, hóa ra trong muôn vạn điều “thiết yếu” của cuộc đời,
quả có rất nhiều góc cạnh của nó. Sẽ chẳng có danh sách nào đơn giản lập ra để
cho và từ chối, trong tình huống đại dịch quá mới mẻ với từng gia đình và cả
với một chính quyền như hôm nay. Có làm gì đi nữa thì cũng mọi thứ cũng phải
nằm trong sự nhận biết, và thấu hiểu của con người.
Nhà báo Võ Văn Tạo kể rằng ông chở vợ đi mua thuốc uống
định kỳ. Khi bị anh thanh niên xung kích chận lại, ông chỉ mớ thuốc vừa mua và
giải thích. Người mang sắc phục xung kích ấy chỉ tay, nói “”Cứ cầm cái vỏ hộp
thuốc như thế này là đi lung tung được hả?”. Ông Tạo giải thích và nói rằng
mình già rồi, chẳng muốn nói dối để ra đường lúc này làm gì, thì tay xung kích
trẻ ấy, quát “Muốn lập biên bản hả?”.
Đối diện với mệnh lệnh chính trị trở thành độc đoán do
quyền lực được phân cấp, mọi giá trị thiết yếu của người dân chỉ là cá nằm trên
thớt. Vợ của ông Tạo muốn cho qua chuyện, bèn nói xuôi với tay xung kích ấy vài
câu để đi về cho nhanh. Chứ không khéo lại nộp oan tiền triệu. Ông Võ Văn Tạo
là một nhà báo có hơn 30 năm kinh nghiệm và là trí thức làm việc trong ngành
kinh tế. Nhưng tất cả những vốn liếng quý báu ấy của ông, dễ dàng trở
thành vô nghĩa trước một tình trạng ngu hóa và vô tâm vì mệnh lệnh như vậy.
Đại dịch là một thảm họa. Không có chính quyền hay người
dân nào đủ kinh nghiệm để đối phó trong đời mình. Chắc chắn trong cách chỉ huy
việc đối đầu với đại dịch, mọi quốc gia đều cần những mệnh lệnh tập quyền,
Nhưng trong sâu thẳm mọi quyết định, vẫn là yếu tố con người đối xử với con người.
Chỉ cần có như vậy thôi, thì sẽ không bao giờ có những chốt chặn bối rối về những mặt hàng nào là thiết yếu. Và cũng sẽ không có bất kỳ một nhân viên nào của nhà nước phải vào vai bất nhân trong việc từ chối nhu cầu của người khác. Đơn giản thôi, vì ngoài mệnh lệnh khô cứng, mọi thứ chỉ cần được suy xét từ góc nhìn của một con người với chính đồng loại của mình. n
